GWERTHUSO’R GWARTHEG DUON CYMREIG
gan Julie Jones, Cofnodi Perfformiad, Hybu Cig Cymru mewn cydweithrediad â Chymdeithas y Gwartheg Duon Cymreig.

Gwnaiff Cymdeithas y Gwartheg Duon Cymreig hyrwyddo rhaglen i wella’r brîd. Mae tua 10% o’r aelodaeth sydd eisoes yn cofnodi yn derbyn cefnogaeth drwy nawdd Amcan 5b.

Y bwriad yw galluogi’r buchesi sy’n cymryd rhan i gynyddu eu heffeithiolrwydd ac o ganlyniad, eu proffidioldeb.

Os oes gennych unrhyw ymholiadau ynglyn â chofnodi gwartheg, cysylltwch â HCC, Blwch Post 176, Aberystwyth, SY33 2YA
Ffôn: 01970 625 050
E-bost: enquiries@hccmpw.org.uk

Cofnodi Perfformiad y Gwartheg Duon Cymreig

Pam cofnodi?

• Er sicrhau bod y fuches yn datblygu ac yn symud i’r cyfeiriad iawn, gan gynhyrchu anifeiliaid gyda’r cydffurfiad gorau posibl, ac mor effeithiol â phosibl. Anodd yw cofio’n hollol pa gyflwr oedd disgynyddion pob buwch yn flynyddol, ond trwy gofnodi pwysau’r stoc, mae’n haws cofio a gwneud y penderfyniadau bridio gorau.
• Cyflwyno gwybodaeth i brynwyr ynglyn â pha mor dda mae’r gwartheg yn cymharu.
  

Mae’n dod yn fwyfwy hanfodol i fedru darparu gwybodaeth ychwanegol ynglyn â gwartheg. Defnyddir Gwerthoedd Bridio Tybiedig (Estimated Breeding Values – EBVau) yn helaeth dramor ac maent bellach yn cael eu cydnabod yn fwyfwy yn y Deyrnas Unedig. Yn rhyngwladol, edmygir rhaglen Bridwyr Bîff Signet oherwydd y modd y mae’n gweithio a’r ffaith ei bod yn annibynnol. Gydag ailagor y marchnadoedd allforio ar y gorwel, mae’n bwysig i geisio darparu ffigurau – mae gan y Gwartheg Duon Cymreig archebion semen helaeth i’w cyflawni dramor.

Beth yw’r Gwerthoedd Bridio Tybiedig (Estimated Breeding Values – EBVau)?
Y pwynt pwysig i’w gofio yw bod y Gwerthoedd Bridio Tybiedig yn union yr hyn y maent yn ddweud ydynt, h.y. mae’n amcangyfrif ynglyn â sefyllfa fridio’r anifail, yn hytrach na disgrifiad o’r anifail.

Er enghraifft, gall dau anifail gael yr un EBVau ond gall un ohonynt gael ei fwydo’n fwy o lawer. Disgwylir i’r anifail sydd wedi’i fwydo fwyaf fod yn fwy o ran maint ond gall EBVau fedru gwahaniaethu rhwng bwydo a bridio.

Sut y cyfrifir EBVau?
Cyfrifir EBVau drwy gymryd pwysau anifeiliaid hyd at ddeunaw mis oed. Cymerir hefyd un mesur uwchsonig o’r cyhyrau a dwysedd braster. Yn y cyswllt hwn, cedwir y gwaith mor hwylus â phosibl.

Yn ddelfrydol, mae angen pwyso gwartheg dair gwaith y flwyddyn – gellir cyfuno hyn gyda gwaith rheoli arall.

Bwydir y wybodaeth a gesglir ynglyn â phob anifail i raglen gyfrifiadurol – BLUP. Drwy’r rhaglen hon, gellir cymharu a chyferbynnu sut y mae pob anifail wedi perfformio. Cymerir hefyd i ystyriaeth gwybodaeth ynglyn â sut mae perthnasau’r anifail wedi perfformio er mwyn cynhyrchu’r EBVau terfynol.

Y prif nod yw caniatáu bridwyr i ddynodi pa anifeiliaid fydd â’r disgynyddion gorau (e.e. y carcasau trymaf, gwell cydffurfiad, cyfnod beichiogi byrraf).

Nodweddion allweddol Bridwyr Bîff y Gwartheg Duon Cymreig:

• Adroddiadau rheolaidd ar berfformiad lloi
• Gwerthusiadau BLUP ar draws y fuches i gynhyrchu amcangyfrif o werthoedd genetig pob anifail yn nhermau naw EBVau, gwerthoedd lloia a gwerthoedd bîff. Gellir cymharu’r rhain gyda phob anifail arall o fewn brîd y Gwartheg Duon Cymreig. At ei gilydd, caniateir bridwyr a bridiau i fonitro cynnydd genetig.
• Ymweliad technegydd yn flynyddol ar gyfer buchesi o dros 20 buwch er mwyn sganio cyhyrau a dwysedd braster cefn a gwerthuso cyhyredd yn gyffredinol
• Gwahoddiadau i gyfarfodydd trafod mewn grwpiau
  

Pa Werthoedd Bridio Tybiedig (EBVau) sydd ar gael ar gyfer y Gwartheg Duon Cymreig?
Mae’r EBVau a gynhyrchir wedi’u llunio er darparu ystod eang o wybodaeth ar gyfer bridwyr ynglyn â phob anifail. Gweler isod:

Cyfnod Beichiogi (diwrnodau) Mae cyfnod beichiogi byrrach yn ddymunol gan y cysylltir hynny â phwysau geni ysgafnach a lloia haws ac mae’n ymestyn y cyfnod rhwng lloia a chychwyn y cyfnod cenhedlu. Y mwyaf negyddol y mae EBVau tarw, y byrraf yw’r cyfnod beichiogi disgwyliedig hyd eni’r llo.

Disgwylir i darw gydag EBV o -2 ar gyfer cyfnod beichiogi i gynhyrchu llo a enir ddiwrnod ynghynt, ar gyfartaledd, na llo a genhedlir gan darw ag EBV o 0.

Lloia Rhwydd Cofnodir drwy ddefnyddio 5 categori, 1 heb gymorth, 5 llawdriniaeth. Drwy hyn, gellir rhagfynegi’r effaith o ddefnyddio tarw penodol o ran y canran o loi a enir heb gymorth e.e. disgwylir i 3% yn fwy o’r lloi a genhedir gan darw ag EBV o +6 yn y categori hwn i gael eu geni’n rhwydd o gymharu â lloi a genhedlir gan darw ag EBV o 0.

Pwysau Geni Mae’n fwy tebygol fod pwysau geni uchel yn gysylltiedig â lloia anodd. Rhagfynegir drwy’r EBVau yn ymwneud â phwysau geni pa deirw sy’n debygol o genhedlu’r lloi trymaf.

Disgwylir, ar gyfartaledd, i darw gydag EBV o -1 i gynhyrchu lloi 0.5 kg yn ysgafnach na lloi a genhedlir gan darw ag EBV o 0.

Gwerthoedd Lloia Drwy hyn, fe’n hysbysir pa effaith a geir o ddefnyddio tarw penodol o ran rhwyddineb geni ei ddisgynyddion. Ceir y wybodaeth hon o’r EBVau ar loia rhwydd a’r cyfnod beichiogi, sy’n cydberthyn i bwysau geni. Mae teirw sydd ag EBVau o ran Gwerthoedd Lloia positif yn fwy tebygol o gynhyrchu lloi na sydd yn achosi costau lloia uchel, o gymharu â lloi a gynhyrchir gan deirw â Gwerthoedd Lloia isel.

Llaeth 200 Diwrnod Hanfodion mamol y cofnod pwysau 200-diwrnod. Amcangyfrifir pa faint o berfformiad y llo, hyd at 200 diwrnod oed, sy’n ddyledus i berfformiad mamol y fam.

Disgwylir i darw gydag EBV uchel o ran llaeth 200-diwrnod i gynhyrchu lloi heffrod sydd â nodweddion mamol yn uwch na’r cyffredin ac yn arwain at loi sy’n drymach ar ôl 200 diwrnod – e.e. disgwylir i darw gydag EBV o +4 o ran llaeth 200 diwrnod i gynhyrchu lloi heffrod â nodweddion mamol sy’n uwch na’r cyffredin gyda’u lloi yn 2kg yn drymach ar ôl 200 diwrnod o gymharu â lloi a genhedlir gan darw ag EBV o 0.

Twf 200-Diwrnod (pwysau byw - kg) Potensial genetig yr anifail o ran twf o’i enedigaeth hyd ei ddiddyfnu yn 200 diwrnod oed.

Disgwylir i darw gydag EBV o +20 o safbwynt twf 200 diwrnod i gynhyrchu, ar gyfartaledd, lloi sy’n 10kg yn drymach pan yn 200 diwrnod oed o gymharu â lloi a genhedlir gan darw gydag EBV o 0.

Twf 400 - Diwrnod (pwysau byw - kg) Potensial genetig yr anifail o ran twf o’i enedigaeth hyd 400 diwrnod oed.

Disgwylir i darw gydag EBV o +40 o safbwynt twf 400 diwrnod i gynhyrchu, ar gyfartaledd, lloi sy’n 20kg yn drymach pan yn 400 diwrnod oed o gymharu â lloi a genhedlir gan darw gydag EBV o 0.

Sgôr Cyhyrol (pwyntiau: 1-15) Asesiad gweledol o gydffurfiad anifail tua 400 diwrnod oed. Asesir anifeiliad ar raddfa pwyntiau 1 hyd 15, yn seiliedig ar system yr Undeb Ewropeaidd o ran dosbarthu carcasau. Dynoda sgôr o 1 (P) gydffurfiad gwael iawn tra bydd anifeiliaid â sgôr o 15 (E) yn dra chyhyrog.

Disgwylir, ar gyfartaledd, i darw gydag EBV o 1.0 pwynt o ran sgôr gyhyrol gynhyrchu lloi 0.5 pwynt yn well o ran priodoleddau cydffurfiad na lloi a genhedlir gan darw gydag EBV o 0.

Dwysedd Cyhyrau (mm) Yn seiliedig ar fesuriad wltrasonig o gyhyrau’r llygaid tua 400 diwrnod oed. Disgwylir i darw gydag EBV o ran dwysedd cyhyrau o +0.2 i gynhyrchu, ar gyfartaledd, 0.1 mm yn fwy o ddwysedd cyhyrau llygaid o gymharu â lloi a genhedlir gan darw gydag EBV o 0.

Dwysedd Braster (mm) Yn seiliedig ar fesuriad wltrasonig o ddwysedd braster y cefn tua 400 diwrnod oed. Rhagfynega EBVau negyddol, o ran braster, gig coch.

Disgwylir i darw gydag EBV o -0.2 o ran dwysedd braster gynhyrchu, ar gyfartaledd, lloi 0.1mm yn feinach pan yn 400 diwrnod oed o gymharu â lloi gan darw gydag EBV o 0.

Gwerthoedd Bîff Mae Gwerthoedd Bîff yn gyfuniad o bob EBVau, yn arbennig y nodweddion twf a charcas. Nod Gwerthoedd Bîff yw gwella dychweliadau ariannol drwy wella pwysau caracasau, sgorau braster a chydffurfiad.

Yn ôl i’r brig